POKA YOKE – Fail safe ระบบป้องกันความผิดพลาด และ เครื่องมือที่ได้ รับการออกแบบในการป้องกันการผิดพลาด

  POKA YOKA คำนี้มาจากภาษาญี่ปุ่น 2 คำ คือ คำว่า “ POKA” อ่านว่า โพ-คา แปลว่า การผิดพลาดโดยไม่ได้ตั้งใจ หรือพลั้งเผลอ แล้วคำว่า “ YOKE ” อ่านว่า โย-เกะ แปลว่า ป้องกัน ดังนั้นเมื่อรวมกันแล้วจึงมีความหมายว่า การป้องกันความผิดพลาดที่เกิดขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจ สาเหตุของความเสียหายนั้นอยู่ที่ความผิดพลาดของพนักงาน และความเสียหายนั้นคือ ผลจากไม่เอาใจใส่ความผิดพลาดเหล่านี้ ซึ่งจะเกี่ยวเนื่องกับปัญหาคุณภาพตามมาเสียส่วนใหญ่ หรือเมื่อความผิดพลาดที่เกิดขึ้นกลายเป็นผลิตภัณฑ์แล้ว การค้นหาและการเลือกของเสียออกจากของดี ก็จะใช้เวลามากรวมถึงค่าใช้จ่ายตามมาด้วย หรือการค้นหาของที่ไม่ดีก็ยากและอาจหลุดไปสู่ตลาดหรือลูกค้าได้ง่าย ซึ่ง ณ จุดตรงนี้ เพื่อป้องกันหรือหลีกเลียงการผิดพลาดของการผลิตในกระบวนการสายการผลิตไม่ให้หลุดออกจากกระบวนการ ในกระบวนการผลิตจึงได้นำหรือติดตั้ง “โพคา โยเกะ” ในสายงานของตนเอง 
โพคา โยเกะ มีหลายระดับ ระดับดั้งเดิมจริงๆก็เป็นการหาทางป้องกันที่ไม่มีทางที่จะเกิดปัญหาได้เลยเรียกว่า 100 % ตัวอย่างเช่น ปลั๊กไฟ ออกแบบให้ 3 ขา พร้อมขาดิน เสียบขาผิดไม่ได้เพราะมันจะเสียบไม่เข้า  เพราะต้องการให้เส้นที่มีไฟต่อเข้ากับ “เต้ารับ” สายที่มีไฟ สายกลางต่อเข้ากับสายกลาง และสายดินต่อเข้ากับสายดิน ถ้าเต้ารับมี 2 ขามันจะเสียบสลับกันอาจจะเกิดอันตรายได้ ระบบ โพคา โยเกะ ต้องศึกษาแล้วสร้างกระบวนการป้องกันขึ้นมาเพื่อนำไปใช้ตามลักษณะงานของแต่ละกิจกรรมหรือโรงงาน

 ระบบ POKA YOKE จะมีหน้าที่ในการทำงาน ดังต่อไปนี้
 วิธีการควบคุม เป็นวิธีการควบคุมป้องกันความผิดปกติ ความผิดพลาด หรือการชะงักชะงันของกระบวนการผลิตที่อาจเกิดขึ้นได้ วิธีดังกว่านี้เมื่อมีชิ้นงานที่ผิดปกติเกิดขึ้นเครื่องจักรจะหยุดการผลิตทันที ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ให้เครื่องจักรผลิตชิ้นงานผิดปกติชิ้นต่อไป ซึ่งวิธีนี้จะเป็นการควบคุมการเกิดของเสียได้อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่าระบบเตือน
 วิธีการเตือน คือการใช้สัญญาณเพื่อเตือนให้ทราบถึงความผิดปกติในกระบวนการผลิตซึ่งอาจจะทำให้เกิดการผลิตชิ้นงานผิดปกติหรือเสียออกมา วิธีนี้เราสามารถใช้การเตือนด้วยสัญญาณเสียงหรือสัญญาณไฟเตือนก็ได้อย่างไรก็ตาม วิธีนี้อาจมีประสิทธิภาพน้อยลงหากสภาพการทำงานไม่เอื้ออำนวย ผู้ปฏิบัติงานนั้นอาจไม่ได้ยินเสียงหรือไม่เห็นสัญญาณที่เตือน 
รูปแบบการติดตั้งระบบ POKA YOKE ในกระบวนการผลิตนั้นสามารถแบ่งออกได้ดังต่อไปนี้
วิธีการสัมผัส เป็นการใช้มือในการตรวจจับชิ้นงานที่ผิดปกติอันเนื่องมาจากรูปร่าง สัดส่วน ชิ้นงานแต่ละชิ้นจะถูกตรวจสอบโดยผ่านมายังเครื่องมือนี้เพื่อเช็คดูว่าขนาดรูปร่างงานได้มาตรฐานปกติหรือไม่
วิธีการกำหนดค่าแน่นอน ใช้วิธีตรวจนับชิ้นงานตามจำนวนที่ได้กำหนดไว้และบอกความผิดพลาดเมื่อชิ้นงานไม่ครบตามจำนวนที่กำหนดไว้ ส่วนใหญ่จะใช้ในชิ้นงานที่การผลิตต้องใช้สายพานเพื่อส่งต่อชิ้นงาน
วิธีการตรวจสอบที่ขั้นตอนของการส่งชิ้นงาน วิธีนี้ชิ้นงายจะไม่ถูกตรวจสอบโดยการส่งชิ้นงานแต่ละชิ้นไปบนสายพาน ทั้งนี้การตรวจสอบจะทำโดยการเทียบกับมาตรฐานที่วางไว้
ความสัมพันธ์ระหว่างเครื่องมือ POKA YOKE และระบบ POKA YOKE กับการตรวจสอบ
เครื่องมือ POKA YOKE จะมีลักษณะ
1.สามารถทำการตรวจเช็คชิ้นงานแต่ละชิ้นหรือเช็ค 100 %ได้
2.เครื่องมือ POKA YOKE จะต้องไม่ยุ่งยากและสามารถใช้ในการตรวจสอบชิ้นงานได้ทุกชิ้น
3.มีต้นทุนในการติดตั้งต่ำ
ระบบป้องกันความผิดพลาด [POKAYOKE]
POKAYOKE หรือ โพะกะโยะเกะ เป็นแนวความคิดที่มีการออกแบบป้องกันความผิดพลาด ถ้าในภาษาอังกฤษจะใช้แนวความคิดคำว่า Fools Proof, Fail Safe ซึ่งแปลง่าย ๆ คือ การป้องกันความผิดพลาดจากการพลั้งเผลอ หรือ ปลอดภัยแม้ขัดข้อง แนวทางการแก้ไขปัญหาในรูปแบบ โพะกะโยะเกะ poka yoke จะเป็นลักษณะแก้ไขแบบกำจัดปัญหาให้ไม่ย้อนกลับมาเกิดซ้ำได้อีก

จากภาพด้านบนจะเห็นได้ว่า การออกแบบปลั๊กเสียบช่องต่าง ๆ ในสถานพยาบาลจะแยกที่ตัวเสียบและตัวรับให้เป็นคุณลักษณะพิเศษ ถึงแม้ว่าคนไปเสียบช่องผิดก็ไม่สามารถเสียบได้ หรือเช่นถ้าคนไม่รู้เรื่องสำหรับการเสียบปลั๊กเลย ก็ยังสามารถสียบช่องได้อย่างถูกต้องเช่นกัน การปรับปรุงในรูปแบบดังกล่าง จะถูกเรียกว่าเป็นการปรับปรุงในรูปแบบโพะกะโยะเกะ 

fail safe หมายถึง อุปกรณ์หรือเครื่องใช้ หรืออาจเป็นซอฟต์แวร์ ที่ได้ รับการออกแบบไว้อย่างดีเลิศและละเอียดถี่ถ้วน จนกล้า รับประกันได้ว่า จะไม่เกิดความผิดพลาดใด ๆ อย่าง แน่นอนหรือคือเทคโนโลยีที่ใช้กับเครื่องจักรต่างๆในระบบการผลิต ซึ่งจะเป็นได้ทั้งเครื่องจักรทางกลหรือเครื่องจักรทางไฟฟ้า กล่าวคือ เมื่อเกิดความเสียหายหรือเหตุขัดข้องในระบบการผลิตและทำให้เครื่องจักรเสียหาย เครื่องจักรจะอยู่ในสภาพที่ไม่ทำให้เกิดความเสียหายต่อระบบทั้งหมด ยกตัวอย่างเช่น หัวขับวาล์วปิดการไหลของสารเคมีที่มีเทคโนโลยีคงความปลอดภัยแม้เสียหายจะถูกออกแบบให้ปิดการไหลออกจากท่อ

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.