การใช้ Soda Ash (โซดาแอช) หรือชื่อทางเคมี คือ Sodium Carbonate เป็นสารประกอบทางเคมี ทำขึ้นในห้องเคมีทางวิทยาศสตร์ ไม่ได้เกิดจึ้นเองตามธรรมชาติ มักมีวัตถุประสงค์หลัก 2 ประการ คือ การทำความสะอาดคราบฝังลึก การตกแต่งพื้นผิวในงานศิลปะเซรามิก แก้ว
1. การใช้เพื่อทำความสะอาด (Cleaning Purposes)
โซดาแอชมีฤทธิ์เป็นด่าง ช่วยละลายไขมันและคราบไหม้ที่ติดอยู่บนจานได้ดีกว่าน้ำยาล้างจานทั่วไป
- ขั้นตอนการใช้:
- ผสมโซดาแอชประมาณ 1-2 ช้อนโต๊ะลงในน้ำอุ่น
- แช่จานที่มีคราบทิ้งไว้ประมาณ 15-30 นาที
- ขัดเบาๆ ด้วยฟองน้ำ คราบจะหลุดออกง่ายขึ้น
- ควรใส่ถุงมือขณะใช้งาน เพราะโซดาแอชอาจทำให้ผิวแห้งหรือระคายเคืองได้ ใช้ล้างคราบน้ำมันเครื่อง หรือคราบสกปรกฝังลึกบนพื้นปูนหรือพื้นผิวโลหะ
- การปรับสภาพน้ำในสระว่ายน้ำ: ใช้เพื่อ เพิ่มค่า pH ของน้ำ เมื่อน้ำในสระมีความเป็นกรดสูงเกินไป
2. การใช้ในงานเซรามิก (Ceramic Arts)
ในกระบวนการปั้นและเผาเซรามิก โซดาแอชถูกนำมาใช้เพื่อสร้างเอฟเฟกต์เฉพาะตัวบนจาน
- Soda Wash: การผสมโซดาแอชกับน้ำแล้วทาลงบนชิ้นงานก่อนเผา เพื่อให้เกิดชั้นเคลือบบางๆ ที่มีความมันเงาและช่วยขับสีของดิน
- Deflocculant: ใช้ผสมในน้ำดิน (Slip) เพื่อช่วยให้ดินกระจายตัวได้ดี ไม่จับตัวเป็นก้อน ทำให้เทหล่อขึ้นรูปจานได้ง่ายขึ้น
เทได้เต้มแม่พิพม์ ดินและเคลือบไม่แยกออกจากกัน ไม่เกิดเคลือบกระโด - Carbon Trapping: ในการเผาแบบ Shino Glaze โซดาแอชจะช่วยดักจับคาร์บอน ทำให้เกิดจุดสีดำหรือสีเทาที่เป็นเอกลักษณ์บนจาน
- สีส้มระเรื่อที่เกิดขึ้นจากการทำปฏิกิริยาของเหล็กในดินและเคลือบ
- สีน้ำตาลอิฐ จุดสีเทาหรือสีดำที่กระจายตัวอยู่บนผิว ซึ่งเกิดจากการดักจับคาร์บอนในขณะเผา
- สีส้มน้ำตาลดำ พื้นผิวที่ดูมีความขรุขระเล็กน้อยคล้ายผิวส้ม แต่ยังคงความมันวาวของผลึกโซดาเอาไว้
งานลักษณะนี้เป็นที่นิยมมากในหมู่ศิลปินเซรามิก เพราะชิ้นงานแต่ละชิ้นจะมีลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ไม่ซ้ำกันเลยแม้จะเผาในเตาเดียวกันครับ